Γεωργικών Φαρμάκων

Γεωργικά Φάρμακα (Χημεία, Ιδιότητες, Τρόπος Δράσης, Μεταβολισμός, Τοξικολογική Συμπεριφορά και Κίνηση στο περιβάλλον, Τυποποίηση, Υπολείμματα και Νομοθεσία).

Ιστορικό

Το Εργαστήριο Γεωργικών Φαρμάκων, ως ανεξάρτητη διοικητική, εκπαιδευτική και ερευνητική μονάδα του Τμήματος Γεωπονίας του ΑΠΘ, θεσμοθετήθηκε το 1990 (ΠΔ 144, ΦΕΚ 55, 10/4/1990). Οι ερευνητικές δραστηριότητες του Εργαστηρίου πραγματοποιούνται στις εγκαταστάσεις του που στεγάζονται σε κατάλληλα διαμορφωμένο κτίριο του Τμήματος Γεωπονίας, στο Αγρόκτημα του Πανεπιστημίου στη Θέρμη. Η ανάπτυξη των κτιρίων και οι αρχικές υποδομές για την εγκατάσταση και τη λειτουργία της μονάδας του Εργαστηρίου Γεωργικών Φαρμάκων στο Αγρόκτημα του ΑΠΘ ξεκίνησε με τη χρηματοδότηση του Υπ. Γεωργίας στο πλαίσιο χρηματοδοτούμενων ερευνητικών προγραμμάτων με αντικείμενο τη γεωργοχημική ρύπανση υδατικών συστημάτων (λιμνών και ποταμών) της Β. Ελλάδος. Στη συνέχεια αναπτύχθηκε κυρίως με έσοδα του Εργαστηρίου προερχόμενα από έργα παροχής υπηρεσιών αναλύσεων υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων σε διάφορα υποστρώματα (φυτικά προϊόντα, εδάφη και νερό) και κυρίως αναλύσεις σε καπνόφυλλα για λογαριασμό των περισσοτέρων εξαγωγικών φορέων που δραστηριοποιούνταν στην χώρα μας κατά την περίοδο 1992-2004. Η κύρια βελτίωση των υποδομών και η προμήθεια αναλυτικού εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας, που διαθέτει σήμερα το Εργαστήριο, πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των προγραμμάτων (α) Ανάπτυξη Εργαστηρίου Γεωργικών Φαρμάκων (Πρόγραμμα ΑΚΜΩΝ 2004-2008) και (β) Ενίσχυση της υφιστάμενης υποδομής του Εργαστηρίου Γεωργικών Φαρμάκων του ΑΠΘ για την παροχή υπηρεσιών αναλύσεων υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων στα καπνά (2005-2009) που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του Γ` ΚΠΣ, Μέτρο 4.2 (ΑΚΜΩΝ) και Μέτρο 1.2 (Εθνικό Σύστημα Ποιότητας) του Ε.Π. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ. Στο πλαίσιο των ανωτέρω προγραμμάτων έγινε και εγκατάσταση και λειτουργία συστήματος ελέγχου ποιότητας πιστοποίησης κατά το πρότυπο του ISO 9001:2008 και διαπίστευσης κατά το πρότυπο του ISO17025. Από το 2020, οι υποδομές του Εργαστηρίου Γεωργικών Φαρμάκων έχουν ενισχυθεί και εκσυγχρονισθεί με χρηματοδότηση από το Ε.Π. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 2014-2020, στο πλαίσιο του Άξονα Προτεραιότητας ΑΞ01 «Ενίσχυση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας».

Εκπαιδευτικό Έργο

Το εκπαιδευτικό έργο των μελών του εργαστηρίου περιλαμβάνει τη διδασκαλία (α) των προπτυχιακών μαθημάτων: Γεωργικά Φάρμακα (στους τριτοετείς φοιτητές του τμήματος γεωπονίας), Χημεία και Δράση Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων (στους πεμπτοετείς φοιτητές της κατεύθυνσης Φυτικής Παραγωγής), (β) του μεταπτυχιακού μαθήματος: Γεωργικά Φάρμακα στη Σύγχρονη Φυτοπροστασία, καθώς και την επίβλεψη πτυχιακών, μεταπτυχιακών και διδακτορικών διατριβών.

Ερευνητική Δραστηριότητα

Αξιολόγηση επικινδυνότητας γεωργικών φαρμάκων με συμβατικές και καινοτόμες μεθόδους.
Γεωργικά φάρμακα χαμηλού κινδύνου.
Μεταβολομική μελέτη της βιολογικής δράσης των γεωργικών φαρμάκων (αποτελεσματικότητα και τοξικότητα)
Ανάπτυξη και εφαρμογή αναλυτικών μεθόδων για τον προσδιορισμό υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων σε φυτικά και ζωικά τρόφιμα, καπνό κ.λ.π., καθώς και της παρουσίας των γεωργικών φαρμάκων στο περιβάλλον (έδαφος, ιζήματα, νερό, αέρας).
Ανάπτυξη και εφαρμογή μεθόδων για τον προσδιορισμό διαφόρων οργανικών επιμολυντών (μυκοτοξίνες, αντιβιοτικά κλπ) και ρύπων (PAHs) στα τρόφιμα και στο περιβάλλον.
Απομόνωση, χημική ανάλυση και μελέτη της δράσης βιοδραστικών μορίων (δευτερογενών μεταβολιτών) από φυσικά προϊόντα με στόχο την εφαρμογή στη Φυτοπροστασία (έλεγχος νηματωδών, βακτηρίων, μυκήτων, εντόμων, Βiopesticides).
Μελέτες παρακολούθησης (monitoring) της παρουσίας γεωργικών φαρμάκων σε επιφανειακά και υπόγεια υδατοσυστήματα, προσδιορισμός των πηγών ρύπανσης και προτάσεις μέτρων διαχείρισης της ρύπανσης που προκαλείται από τα γεωργικά φάρμακα.
Μελέτη της τύχης και συμπεριφοράς των γεωργικών φαρμάκων στο περιβάλλον.
Μεταβολισμός και επιταχυνόμενη μικροβιακή διάσπαση των γεωργικών φαρμάκων στο έδαφος. Επίδραση των γεωργικών φαρμάκων στη σύσταση και στη μικροβιακή δραστηριότητα του εδάφους.

Εργαστηριακές Υποδομές/εξοπλισμός

Συστήματα υγρής χρωματογραφίας (HPLC) με ανιχνευτές υπεριώδους, διόδων και φασματομετρίας μάζας (QqQ, QTOF)
Συστήματα αέριας χρωματογραφίας φασματομετρίας μάζας (GC-MS/MS)
Φασματοφωτόμετρο ορατού/υπεριώδους
Σύστημα υποβοηθούμενης με μικροκύματα εκχύλισης
Σύστημα συμπύκνωσης δειγμάτων με χρήση αζώτου
Φυγόκεντροι, απλή και ψυχόμενη
Συσκευές κενού για εκχύλιση στερεής φάσης
Περιστροφικός εξατμιστής
Επωαστικός κλίβανος
Ψυκτικοί θάλαμοι συμπεριλαμβανομένου και τύπου walk-in
Καταψύκτες δειγμάτων
Θάλαμος κάθετης νηματικής ροής

Πρόσφατα ερευνητικά έργα

Στοχευμένη φυτοπροστασία και θρέψη χαμηλής επικινδυνότητας, μείωση του κόστους παραγωγής και της χρήσης ενέργειας των εμβληματικών καλλιεργειών του πυρήνα εξειδίκευσης της RIS3 της ΠΑΜΘ, ΔΡΑΣΗ RSO 1.1a, 2026-2029.
Application of a New Risk Assessment Scheme for Low-Risk fungicides. EUBA-EFSA-2024-ENREL-01: Selection of hosting sites and fellows for EFSA’s European Food Risk Assessment Fellowship (EU-FORA) Programme, 2025-2026

Fit-for-purpose and innovative risk assessment for low-concern pesticide active substances and uses (Καινοτόμες μέθοδοι αξιολόγησης της επικινδυνότητας και των χρήσεων γεωργικών φαρμάκων χαμηλού κινδύνου). Call: Develop a stepwise approach for a fit for purpose risk assessment, in particular for low-concern active substances and uses, GP/ EFSA/PLANTS/2023/04.

Ανάπτυξη Ερευνητικής Υποδομής για Έρευνα & Καινοτομία στη Βιώσιμη Παραγωγή Οστρακοειδών, Πρόγραμμα «Κεντρική Μακεδονία 2021-2027

Αμπελώνες βιολογικής vs Αμπελώνες Συμβατικής Φυτοπροστασίας: διερεύνηση της πληθυσμιακής διακύμανσης Ασπεργίλλων, συσχέτιση με τη μικροβιακή κοινότητα, Κωδ. ΟΠΣ: 5047881 ΕΔΒΜ-103: ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΡΕΥΝΗΤΩΝ ΜΕ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ-ΚΥΚΛΟΣ Β’ Χρηματοδότηση Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ). Διάρκεια 2019-2021. “Organic Vs Conventional vineyard growing systems: Exploring the population stracture of Black Aspergilli species in relation to grape berries microbiome and mycotoxigenic risk” (MIS 5047881).” Financed by European Social Fund- ESF, through the Operational Program «Human Resources Development, Education and Lifelong Learning 2014-2020, Duration 2019-2021.
Οι δρόμοι των Αμπελώνων – Δημιουργία εθνικών ερευνητικών δικτύων στην αλυσίδα αξίας του «Αμπελιού (κωδικός έργου: 2018ΣΕ01300000)» που εντάσσεται στην «Εμβληματική Ερευνητική Δράση Εθνικής εμβέλειας για την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών στον τομέα της Αγροδιατροφής, με εξειδίκευση στην γονιδιωματική τεχνολογία και πιλοτική εφαρμογή στις αλυσίδες αξίας της «Ελιάς», του «Αμπελιού», του «Μελιού» και της «Κτηνοτροφίας»)» και χρηματοδοτήθηκε από εθνικούς πόρους μέσω του εθνικού σκέλους του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ). Διάρκεια 2019-2021.
Ανάπτυξη ερευνητικής υποδομής για την υποστήριξη της καινοτομίας και της παραγωγής προϊόντων υψηλής ποιότητας και μειωμένου περιβαλλοντικού αποτυπώματος στο σύνολο της Αγροδιατροφικής αλυσίδας, κωδικός MIS 5010580 Προγράμματος «Ενίσχυση υποδομών έρευνας και καινοτομίας» από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Διάρκεια 2018-2019.
ΕΡΕΥΝΩ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΩ-ΚΑΙΝΟΤΟΜΩ. Βελτιστοποίηση της παραγωγής πολλαπλασιαστικού υλικού κηπευτικών καλλιεργειών και διαχείριση φυτοπροστασίας στα θερμοκήπια με σύγχρονες βιολογικές και βιοτεχνολογικές μεθόδους. Χρηματοδότηση ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ. Διάρκεια 2018-2021.
ΕLIDEK: Looking up for Novel nITRification Inhibitors: New stories with old Compounds. Funding: General Secretariat of Research & Technology, Duration 2018-2021.
Διαγωνισμός Επιχειρηματικών Σχεδίων Έρευνας και Καινοτομίας: Ανόργανα νανοσωματίδια ως φυτοπροστατευτικά προϊόντα Χρηματοδότηση K+N Efthymiadis S.A. (1o βραβείο). Contest for Business Plan for Research and Innovation, 2016:. Inorganic nanoparticles as plant protection products. Funding: K+N Efthymiadis S.A. Agrochemical Company, 2016 (1st price in the Contest)
EXCELLENCE II, Essential-oil mediated plant-microbe interactions in the Mediterranean environment: in search of a role and novel applications (ESEPIMENT), Funding: General Secretariat of Research and Technology, Greece, Duration 2014-2015
Πρόγραμμα Evaluation of Laminarin in a ΙPΜ program controlling Tomato Spotted Wilt Virus (TSWV) andPhytophthora diseases in tobacco crops cv. Basmas, in Greece (Χρηματοδοτούμενο από την εταιρεία ALFA) (2012-2013).
Πρόγραμμα: Έλεγχος χημικής ποιότητας αρδευτικών υδάτων (επιφανειακών και υπόγειων) σε κλίμακα λεκανών απορροής ποταμών Μακεδονίας-Θράκης & Θεσσαλίας συγχρηματοδοτούμενο από την EU και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (2009-2013).

Πρόσφατες Διατριβές

Διδακτορικές διατριβές:

Mohammad Dalower Hossain Prodham, 2015. Προσδιορισμός της παραλλακτικότητας των υπολειμμάτων επιλεγμένων γεωργικών φαρμάκων σε τεμάχια τροφίμων μεσαίου και μεγάλου μεγέθους λαχανικών.
Τσαμπούλα Αγγελική, 2016. Ρύπανση επιφανειακών υδάτων από γεωργικά φάρμακα και αξιολόγηση της ποιότητας με βιολογικούς και χημικούς δείκτες.

Μεταπτυχιακές διατριβές:

Δοϊτσίνης Κων/νος, 2020. Έλεγχος ριζόκομβων νηματωδών Meloidogyne spp με εφαρμογή οργανικών οξέων.
Μπρατίδου-Παρλαπάνη Αθανασία, 2020. Μελέτη φυτικών προϊόντων από το φυτό Thymus citriodorus(Schreb) ως περιβαλλοντικά φιλικών νηματωδοκτόνων και επίδραση στους μικροοργανισμούς του εδάφους.

Πτυχιακές διατριβές:

Χριστοδούλου Θεοδώρα, 2026. Ανίχνευση και αξιολόγηση περιβαλλοντικής επικινδυνότητας γεωργικών φαρμάκων σε ποταμούς της Βόρειας Ελλάδας.

Αλεξανδράκης Ευστάθιος, 2025. Χημική καταπολέμηση εχθρών και ασθενειών της καλλιέργειας της ροδακινιάς.

Καραπαναγιώτης Παναγιώτης, 2025. Συγκριτική αξιολόγηση υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων σε σταφύλια.

Κάτσιος Εμμανουήλ, 2025. Χημική καταπολέμηση στην καλλιέργεια της μηλιάς και

επίπεδα υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων: Η περίπτωση της Ημαθίας.

Παπασωτηρίου Γεώργιος, 2025. Προσδιορισμός υπολειμμάτων γεωργικών φαρμάκων σε τομάτες θερμοκηπίου.

Στραπάτσα Μαρία, 2023. Ανάπτυξη αναλυτικής μεθόδου προσδιορισμού γεωργικών

φαρμάκων σε επιφανειακά ύδατα.

Ριζοπούλου Ιφιγένεια, 2021. Αξιολόγηση αναλυτικών μεθόδων για τον προσδιορισμό

μυκοτοξινών στο κρασί.

Τμήμα Γεωπονίας

Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας & Φυσικού Περιβάλλοντος

Εργαστήριο: Γεωργικών Φαρμάκων

Πληροφορίες